Selen i jego znaczenie
Selen uważany jest za pierwiastek niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego przekazywania impulsów w ośrodkowym układzie nerwowym. Selen występuje we wszystkich komórkach organizmu ludzkiego. Ciało człowieka zawiera 12 – 16 mg selenu. Największą koncentracją selenu charakteryzują się nerki, trzustka, przysadka i wątroba. Selen wchodzi w skład około 20 enzymów, m.in. występuje w peroksydazie glutationowej, która spełnia główną rolę ochronną przed utlenianiem lipidów błon komórkowych.
Selen odgrywa dużą rolę w metabolizmie nadtlenku wodoru i wodoronadtlenków lipidowych. W procesach tych selen okazuje się sprawować podobną funkcję jak witamina E.
Jako przeciwutleniacz selen uczestniczy w procesach biochemicznych na poziomie komórkowym, chroniąc błony komórkowe przed szkodliwym wpływem reaktywnych form tlenu, dzięki czemu zmniejsza ryzyko wystąpienia m. in. chorób nowotworowych i chorób układu sercowo-naczyniowego.
Selen, ze względu na swoje silne właściwości zarówno anty- jak prooksydacyjne, może być wykorzystany w terapii antynowotworowej. Działanie prooksydacyjne selenu wykorzystuje fakt, że komórki nowotworowe mają zaburzoną równowagę pro- i antyoksydacyjną, ponieważ w wyniku intensywnej glikolizy oraz cyklu pentozowego, powstaje w nich dużo reaktywnych form tlenu. Mechanizm działania selenu na komórki nowotworowe jest kompleksowy i obejmuje między innymi produkcję reaktywnych form tlenu, modyfikację grup tiolowych w białkach oraz modyfikację chromatyny. Selen może przyczyniać się do apoptozy komórek modyfikując białka, inaktywując czynniki transkrypcyjne oraz może hamować cykl komórkowy.
Substancje zawierające selen, do niedawna uznawane za promujące karcynogenezę, obecnie uważa się za działające przeciwnowotworowo tj. zdolne do hamowania procesu tworzenia toksycznych metabolitów i przeciwdziałające inicjowaniu procesów transformacji nowotworowej komórek.
Niedobór selenu może być przyczyną wielu zmian w układzie odpornościowym człowieka, wśród których do najważniejszych należą:
– stłumienie odpowiedzi immunologicznej gospodarza na infekcję bakteryjną lub wirusową,
– zahamowanie biosyntezy prostaglandyn i immunoglobulin:
– zmniejszenie aktywności limfocytów T, komórek NK i makrofagów:
– zmniejszenie zdolności organizmu do odrzucania przeszczepów i niszczenia guzów nowotworowych;
– zwiększenie agregacji płytek krwi.
Mamy gleby ubogie w selen, a ilość pobieranego selenu przez mieszkańców Polski (30 – 40 μg) należy do najniższych w Europie. Dzienne zapotrzebowanie (ok. 1 μg/kg m.c.) określono na 55 – 70 μg. Wskazania do suplementacji ma więc prawie każdy mieszkaniec Polski. Uważa się, że dorosły człowiek powinien pobierać z pożywieniem taką dawkę, aby stężenie selenu w osoczu wynosiło ok. 100 μg/l, zapewnia to prawidłową aktywność selenoenzymów w organizmie. U osób z niedoborem selenu często stwierdzano niedoczynność tarczycy, rozpoznano ją aż u 75% osób cierpiących na depresję. Nieodpowiedni poziom hormonów produkowanych w tarczycy ma wpływ na pracę mózgu. Na związek pomiędzy statusem selenu a stanem mózgu wskazuje też fakt, że w mózgu pacjentów z chorobą Alzheimera stwierdzono tylko 60% tej ilości selenu co w zdrowym, w tej samej grupie wiekowej.
Należy jednak pamiętać, że selen przyjmowany w nadmiarze jest toksyczny dla organizmu. Może przyczynić się bezpośrednio do rozwoju selenozy, pośrednio do rozwoju cukrzycy typu II, może także indukować w komórkach stres oksydacyjny.
Selen występuje w organizmach wraz z białkiem, dlatego też zwykle największe jego ilości obecne są w produktach o dużej zawartości białka. Bogatym źródłem selenu są mięso (przede wszystkim wołowina i filet z indyka) i jego przetwory, podroby, łosoś, tuńczyk, orzechy brazylijskie, owoce morza, drożdże, mleko i jego przetwory oraz pieczywo. Spore ilości selenu znajdują się również w czosnku, nasionach roślin strączkowych oraz grzybach.
Źródło:
Selen a układ odpornościowy
Dietetyczne niedobory mikroskładników i suplementacja w chorobach neurologicznych
Selen i jego rola w medycynie ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń psychicznych
SELEN W ORGANIZMIE CZŁOWIEKA – CHARAKTERYSTYKA PIERWIASTKA I POTENCJALNE ZASTOSOWANIE TERAPEUTYCZNE
