Foliany i ich działanie
Foliany mają wszechstronne działanie. Odpowiadają za wiele znaczących procesów w organizmie. Potrzebuje ich każdy, a zwłaszcza kobiety w ciąży, aby zapewnić prawidłowy rozwój płodu. Kwas foliowy pełni takie same funkcje, jak foliany. Kwas foliowy odgrywa kluczową rolę w cyklu metylacji oraz biosyntezie DNA. Niedobór folianów w diecie może prowadzić do wielu zaburzeń tj. niedokrwistości czy zmniejszenia biosyntezy komórek w szpiku kostnym. Na ogół jest on lepiej przyswajany.
Foliany pełnią różne funkcje:
– Biorą udział w powstawaniu DNA.
– Pomagają zapewnić odpowiednie funkcjonowanie i rozwój układu nerwowego.
– Uczestniczą w wytwarzaniu białek, składnika potrzebnego do budowy rozwijających się tkanek.
– Są niezbędne w procesie krwiotwórczym i zapobiegają anemii.
– Odpowiadają za zmniejszenie ilości homocysteiny we krwi – aminokwasu, który w nadmiarze może zwiększać ryzyko miażdżycy.
Foliany występują w produktach spożywczych zarówno pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, przede wszystkim jako wieloglutaminowe pochodne. Najbogatszymi źródłami folianów są surowe lub krótko gotowane zielone warzywa liściowe takie jak brokuły, brukselka, szpinak, sałata, szparagi, kapusta włoska. Duże ilości tych związków zawierają także nasiona roślin strączkowych – grochu, soi i fasoli. W produktach tych zawartość folianów wynosi od 150 do 200 μg/100 g. Znaczne ilości folianów występują również w drożdżach, pełnych ziarnach zbóż i kiełkach pszenicy.
Bardzo dobrym źródłem są warzywa i owoce zawierające również witaminę C lub beta-karoten (pietruszka, papryka, kiwi, maliny, pomarańcze, jarmuż). Cennym źródłem folianów są również orzechy – ich zawartość wynosi od 66 μg/100 g w orzechach włoskich do 110 μg/100 g w przypadku orzechów arachidowych.
Wśród produktów pochodzenia zwierzęcego wysoką zawartością folianów cechuje się przede wszystkim wątroba (200 – 580 μg/100 g). Mleczne napoje fermentowane – maślanka i jogurt
mogą zawierają folianów (7-10 μg/100 g) dzięki działaniu bakterii kwasu mlekowego. Sery dojrzewające twarde zawierają 10-40 μg/100 g tych związków, twarogi ok 30 μg/100 g. Bogatszym źródłem są sery dojrzewające miękkie (brie, camembert) zawierające 60-100 μg/100 g folianów. Wysoką zawartością witaminy B₉ tj. folianów charakteryzują się jaja – 65 μg/100 g, jednak większość tej substancji znajduje się w żółtku. Wśród ryb najbogatszym źródłem folianów jest łosoś zawierający 26 μg/100 g.
Zalecane spożycie folianów dla osób dorosłych wynosi 400 μg dziennie, a dla kobiet ciężarnych jest to 600 μg na dobę (tabela 2). Zapasy ustrojowe folianów u zdrowego człowieka wynoszą ok. 5-10 mg. Połowa tej ilości jest magazynowana w wątrobie. Zgromadzone zapasy wystarczają na okres 3-4 miesięcy (Jarosz i in., 2020).
Według badań przeprowadzonych w Polsce niedobór folianów jest jedną z najczęściej występujących awitaminoz. Waśkiewicz i współpracownicy (2010) wykazali, iż 90% kobiet i 80% mężczyzn spożywa dziennie mniej folianów, niż wynoszą zlecane normy (Waśkiewicz i in., 2010). Bieżanowska-Kopeć i współpracownicy (2007) badając młode kobiety z województwa małopolskiego stwierdzili średnie spożycie folianów na poziomie 72% zalecanej normy (Bieżanowska-Kopeć i in., 2007). Także badanie kobiet w wieku okołomenopauzalnym wykazało spożycie folianów na
poziomie niepokrywającym zalecanej normy (92% zapotrzebowania) (Bronkowska i in., 2009). Badania przeprowadzone wśród dorosłych mieszkańców Warszawy wykazały, że przeciętna racja pokarmowa pokrywała zaledwie 48% zapotrzebowania na foliany. Wynikało to głównie ze zbyt niskiego spożycia warzyw i owoców będących głównym źródłem tej witaminy (Dybkowska i in., 2007).
Odpowiedni poziom folianów w pożywieniu jest szczególnie istotny u kobiet w wieku rozrodczym, ponieważ zapobiega powstawaniu wad wrodzonych u płodu (wad cewy nerwowej, wad serca, kończyn, deformacji twarzoczaszki).
Zbyt duże dawkisuplementów kwasu foliowego mogą maskować objawy neurologiczne u osób z niedoboremwitaminyB12 orazwchodzićwinterakcje z lekami przeciwdrgawkowymi
Tak więc, kwas foliowy (folacyna, folan, witamina B9) jest witaminą, która pełni wiele istotnych funkcji w organizmie człowieka, zapewniając tym samym jego prawidłowe funkcjonowanie. Jest związkiem o dużym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Niewłaściwy poziom witaminy B9 w ustroju – niedobór jak i nadmiar, przyczynić się może do wielu zaburzeń.
