Witamina E – czyli witamina młodości
Wieloletnie badania potwierdzają, że witamina E wykazuje różne korzystne efekty dla zdrowia człowieka, np. działanie antyalergiczne, antystarzeniowe, proreprodukcyjne. Istnieje wiele dowodów na to, że dzięki jej właściwościom możemy skutecznie opóźniać proces starzenia się organizmu. Jest niezwykle ważna dla prawidłowego funkcjonowania człowieka. Pośredniczy w przekazywaniu sygnałów w komórce, a także reguluje ekspresję genów.
Witamina E złożona jest z ośmiu różnych form: czterech tokoferoli (α-, β-, γ- i δ-tokoferol) i czterech tokotrienoli (α-, β-, γ- i δ-tokotrienol). Należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, które trzeba dostarczać wraz z pożywieniem do organizmu. Podstawową funkcją witaminy E u człowieka jest zapobieganie utlenianiu lipidów błon komórkowych, przerywanie reakcji peroksydacji oraz zmiatanie reaktywnych form tlenu i wolnych rodników.
Witamina E dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym wykazuje m.in. działanie antyalergiczne, antycukrzycowe i przeciwnowotworowe. W chorobach nowotworowych jak rak piersi, okrężnicy, prostaty i płuc poszczególne izoformy indukowały apoptozę, hamowały wzrost guza czy powstawanie przerzutów. Witamina E i jej izoformy wykazują korzystne efekty działania w zakresie spowolnienia objawów i profilaktyce chorób cywilizacyjnych.
Witamina E jest niezbędnym składnikiem odżywczym o działaniu antyoksydacyjnym. Wszystkie tokoferole i tokotrienole są silnymi przeciwutleniaczami o działaniu wychwytującym rodniki lipoperoksylowe. α-tokoferol jest dominującą formą witaminy E w tkankach.
Witamina E jako antyoksydant odgrywa ważną rolę w patogenezie cukrzycy typu 2 i nasileniu jej objawów. U chorych na cukrzycę typu 2 zaobserwowano jej niski poziom, prawdopodobnie z powodu zwiększonego zapotrzebowania na kontrolę nadmiernie rozwijającego się stresu oksydacyjnego wywołanego zaburzeniami metabolizmu glukozy. Jej znaczny spadek w osoczu występował u osób z cukrzycą o dłuższym czasie trwania choroby. Wykazano, że wysokie stężenie α-tokoferolu obniżało ryzyko występowania cukrzycy w ogólnej populacji. Badania nad suplementacją witaminą E wykazały pozytywny wpływ na stężenie glukozy we krwi i status antyoksydacyjny oraz nadciśnienie tętnicze czy funkcje cholesterolu HDL (high-density lipoprotein) u nosicieli genotypu haptoglobiny 2-2. Przeciwnowotworowymi mechanizmami witaminy E są mechanizm antyoksydacyjny, przeciwzapalny, antyproliferacyjny, antyangiogenny, immunomodulacyjny oraz hamowanie enzymu reduktazy HMG CoA (reduktaza 3-hydroksy-3 metyloglutarylokoenzymu A). Różne formy witaminy E zwiększają rozpoznawanie komórek nowotworowych przez komórki odpornościowe oraz mają negatywny wpływ na przerzuty.
Witamina E spowalnia proces starzenia się skóry i ma właściwości wygładzające oraz przyśpiesza proces gojenia się ran. Skuteczność witaminy E wynika nie tylko z jej właściwości przeciwutleniających, ale także z jej zdolności penetracji w głąb bariery lipidowej komórek skóry. Powoduje to uszczelnienie i wzmocnienie błony komórkowej, co w konsekwencji przyczynia się do zatrzymania wody i ujędrnienia komórek.
Tokoferole nie tylko świetnie działają na naszą skórę, ale odgrywają także istotną rolę w naszej diecie. Niedobór witaminy E w organizmie może powodować problemy z płodnością (dotyczy szczególnie mężczyzn), pogorszenie wzroku, spadek koncentracji a także dysfunkcje neurologiczne związane z degeneracją mózgu czy nerwów.
Witamina E pełni również szereg funkcji prewencyjnych. Tokoferole chronią przed powstawaniem blaszek miażdżycowych i rozwojem miażdżycy. Co więcej, mają wpływ ochronny na krwinki czerwone oraz śródbłonek, przez co przyczyniają się do zapobiegania chorobom serca i układu krwionośnego. Pobudzają również układ odpornościowy do lepszego funkcjonowania, zapewniając nam wyższą odporność na przeziębienia. Dodatkowo, badania naukowe wskazują, że tokoferole mogą zmniejszać ryzyko rozwoju takich chorób neurodegeneracyjnych jak choroba Parkinsona czy Alzheimera.
Zalecane dzienne spożycie (RDA) witaminy E wynosi od 6 do 20 mg (wg Food and Nutrition Board of the Institute of Medicine). Normy dietetyczne są zróżnicowane w zależności od grupy wiekowej oraz aktualnego stanu zdrowotnego. Zalecane dzienne spożycie (RDA) dla dorosłego Polaka to 12 mg, czyli 18 IU. Witamina E jest także niezbędna w okresie ciąży u kobiet – w dawce 10 mg, a także w rozwoju noworodków oraz dzieci – od 6 mg do 10 mg, w zależności od wieku. Ciekawostką jest fakt, że nie wykazano szkodliwego wpływu stosowania dużo większych dawek (nawet do 1000 IU). Problemem jest raczej fakt, że z reguły zwyczajowa dieta nie jest w stanie zapewnić podstawowego poziomu tokoferoli. Aby zapewnić organizmowi wymaganą dzienną dawkę witaminy E należałoby zjeść np. 2-3 szklanki orzechów.
Dowiedziono, że zwiększenie dziennej dawki znosi neurologiczne objawy jej niedoboru, a także chroni przed chorobami naczyniowo-sercowymi. Oprócz tego wykazano korzystny wpływ podawania witaminy E w przypadku takich chorób jak: miażdżyca (Munteanu i Zingg 2007), choroby układu krążenia (Azzi 2000), różne typy nowotworów (Neuzil 2003, Zingg 2007a), choroby zwłóknieniowe tkanek (Zingg 2007a), stwardnienie zanikowe boczne (Butterfield i współaut. 2002), wiele chorób neurodegeneracyjnych, takich jak: choroba Parkinsona (Fariss i Zhang 2003), choroba Alzheimera (Berman i Brodaty 2004) oraz w przypadku AVED (Mariotti i współaut. 2004). Witamina E jest także szeroko stosowana w preparatach kosmetycznych i w produktach do pielęgnacji skóry. Jej działanie antynowotworowe, fotoprotekcyjne i uszczelniające skórę znalazło potwierdzenie w wielu badaniach klinicznych (Thiele i Ekanayake-Mudiyanselage 2007).
Organizm ludzki nie jest w stanie sam syntetyzować witaminy E, stąd też niezwykle istotne jest zapewnienie jej wystarczających ilości ze źródeł zewnętrznych. Z przytoczonych przez profesora badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych wynika, że pomimo poszerzającego się stanu wiedzy nadal stanowi to duży problem. Blisko 90% Amerykanów i 96% Amerykanek nie dostarcza organizmowi dziennego zapotrzebowania na witaminę E.
Głównym źródłem Witaminy E w pożywieniu są orzechy oraz nasiona. Naturalna witamina E występuje w: migdałach, orzechach (zwłaszcza włoskie, ziemne i laskowe), oliwie z oliwek, pistacjach, nasionach sezamu, szpinaku, pomidorach, wątróbce, jajach, przyprawach (curry, suszone oregano, słodka papryka), marchwi, dynii, czarnej porzeczce, malinach, jagodach, kiwi, brokułach, szparagach, czerwonej papryce, botwinie, jarmuże.
Źródło:
Wybrane aspekty diagnostyki, profilaktyki i leczenia chorób cywilizacyjnych
