Witamina K i jej znaczenie
Witamina K, opisywana jako „witamina koagulacji”, należy do grypy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, obejmującej szereg związków, do których są zaliczane: filochinon (postać witaminy K1, syntezowana przez rośliny), menachinon (postać K2, syntetyzowana przez bakterie), menadion (postać K3, syntetyczny analog witaminy K).
Witamina K1, czyli filochinon (ang. Phylloquinone) lub fitomenadion (ang. Phytonadione) zawiera jedną nienasyconą i trzy nasycone grupy izoprenoidowe. Witamina K1 syntetyzowana jest wyłącznie w roślinach.
Witamina K2 to cała grupa związków określanych mianem menachinonów (ang. Menaquinones). Menachinony (zwane w skrócie MK-n, gdzie n oznacza liczbę nienasyconych grup izoprenoidowych w pozycji 3 i waha się w granicach od n = 1 do n = 13) z większą liczbą tych grup (np. MK-7, czy MK-10), syntetyzowane są przez bakterie i występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, a w Japonii – także w produktach fermentacji soi, takich jak natto. MK-4 jest jedynym menachinonem produkowanym w komórkach ssaków w wyniku konwersji witaminy K1, MK-7 oraz witaminy K3 . Badania wykazały, że doustne podawanie witaminy K1 pozwala na jej przekształcenie w witaminę K2 poprzez usunięcie alifatycznego łańcucha bocznego z cząsteczki filochinonu. Co ciekawe, konwersja K1 do K2 nie zachodzi w przypadku podaży witaminy K1 drogą dojelitową lub do płynu mózgowo-rdzeniowego.
Witamina K3, czyli menadion (ang. Menadione) jest syntetycznym, pozbawionym alifatycznego łańcucha bocznego, analogiem witaminy K pełniącym rolę prowitaminy. Menadion charakteryzuje wysoka aktywność biologiczna i zdolność do konwersji w MK-4 w komórkach ssaków.
Witaminie K przez wiele lat przypisywano wyłączną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Jednak swoje działanie witamina ta wykazuje również w obrębie innych tkanek pozawątrobowych, w których jej niedobór zwiększa ryzyko rozwoju osteoporozy, miażdżycy, chorób nowotworowych i choroby Alzheimera (AD, Alzheimer’s disease). Witamina K jest koniecznym czynnikiem zaangażowanym w posttranslacyjną modyfikację białek. Mechanizm działania witaminy K polega na pełnieniu funkcji kofaktora posttranslacyjnej karboksylacji białek, dzięki czemu powstają reszty kwasu g-karboksyglutaminowego (Gla, gamma carboxyglutamic acid), wykazujące powinowactwo do jonów wapnia. Występowanie Gla w protrombinie jest niezbędnym warunkiem powstania postaci
aktywnej — trombiny. Zależne od witaminy K białka biorą udział między innymi w metabolizmie kości oraz naczyń krwionośnych, w procesach wzrostu i apoptozy komórek, prewencji zwapnienia naczyń i kalcyfikacji tkanek miękkich oraz adhezji komórkowej. Witamina K jest wchłaniania w jelicie cienkim i transportowana przy udziale żółci oraz enzymów trzustkowych do układu chłonnego. W chylomikronach jest transportowana do wątroby, tam uwalniania za pomocą receptora dla apolipoproteiny E i magazynowana. W wątrobie znajduje się około 90% menachinonu oraz 10% fitochinonu. We krwi jest transportowana w triglicerydach oraz frakcjach lipoprotein o małej i dużej gęstości cholesterolu (LDL, low-density lipoprotein; HDL, high-density lipoprotein). Obie formy K1 i K2 są transportowane do tkanek, w tym do kości (osteoblastów), mózgu, nerek, serca, trzustki.
Witamina K odgrywa kluczową rolę w procesie hemostazy, a jej niedobór prowadzi do zaburzeń w układzie krzepnięcia i krwawienia. Niedobór witaminy K wiąże się z wydłużeniem czasu protrombinowego (krwawienia, obniżona krzepliwość krwi), utrudnionym gojeniem się ran, zaburzeniami mineralizacji kości. Deficyt witaminy K zwiększa ryzyko rozwoju osteoporozy, chorób nowotworowych czy stanów degeneracyjnych ośrodkowego układu nerwowego, na przykład AD, a także chorób układu krążenia.
Witamina K1 występuje w zielonych warzywach, takich jak: brukselka, sałata, natka pietruszki, brokuły, szpinak, szparagi zielone i kapusta włoska. Poza tym występuje w olejach roślinnych ( olej rzepakowy, olej sojowy), oliwie z oliwek,. Ogólnie można przyjąć, że im bardziej spożywana roślina jest ciemnozielona, tym więcej zawiera witaminy K1. Wspomnieć należy, że tak zwana kapusta lodowa prawie nie zawiera omawianej witaminy. Witamina K1 występuje także w owocach kiwi, awokado i winogronach.
Witamina K2 występuje głównie w produktach zwierzęcych, takich jak sery i inne przetwory mleczne wytworzone na drodze fermentacji. Znajduje się w maśle oraz w niektórych podrobach (nerkach). Niewielkie ilości witaminy K2 znajdują się w mięsie i jajkach. W krajach azjatyckich nattō (tradycyjna potrawa japońska przygotowana ze sfermentowanych nasion soi) jest pokarmem szczególnie bogatym w witaminę K2 .
Wykazano, że podanie witaminy K zmniejsza tkankową oporność na insulinę, przy czym działanie to jest znacznie bardziej nasilone u mężczyzn niż u kobiet. Być może różnica wynika z innej zawartości tkanki tłuszczowej (lub regulacji jej funkcji) pomiędzy kobietami a mężczyznami. Zwiększone spożycie witaminy K zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy.
Objawami niedoboru witaminy K są przede wszystkim zaburzenia krzepliwości, a tym samym wydłużony czas gojenia się ran, krwotoki, zaburzenia pracy jelit, łatwe powstawanie sińców, obfite miesiączki, krwawienie z błon śluzowych, krwiomocz.
Źródło:
Witamina K a kalcyfikacja naczyń krwionośnych
Nowopoznana rola witaminy K w patogenezie chorób cywilizacyjnych
Witamina K a śmiertelność u chorych z przewlekłą chorobą nerek
