Jod dla zdrowia
Jod jest pierwiastkiem należącym do niezbędnych bioaktywnych składników diety, który ma udział w syntezie hormonów tarczycy, a te z kolei wpływają na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmu. Jest jednym z najsilniejszych antyoksydantów i wykazuje ochronne działanie w procesach zapalnych i nowotworowych. Jest istotny w kontekście wytwarzania hormonów tarczycy (tyroksyny i trijodotyrominy), które wpływają m.in. na rozwój i funkcjonowanie mózgu, układu nerwowego i kostnego, reguluję procesów wzrostu i dojrzewania komórek. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy (glandula thuroidea), odpowiedzialnej za syntezę trójjodotyroniny (T3) i teterajodotyroniny/tyroksyny (T4).
Jod należy do składników odżywczych, które nie są magazynowane w organizmie człowieka i musi być dostarczany z dietą. Niedostateczna podaż tego pierwiastka prowadzi do
wystąpienia jego niedoborów, nadmiar zaś może wywoływać nadczynności tarczycy.
Głównym źródłem jodu dla człowieka jest dieta. Jod nie jest syntetyzowany w organizmie człowieka i dlatego musi być dostarczany z zewnątrz do organizmu. Może być dostarczany z dietą, jak również absorbowany z powietrza – zwłaszcza nad oceanami – przez skórę i układ oddechowy.
Zapotrzebowanie na jod w ciągu całego życia człowieka wynosi tylko 5 g i jest wystarczające na zaspokojenie prawidłowego funkcjonowania organizmu. Organizm dorosłego człowieka zawiera 15-20 mg jodu, z czego 70-80% jest zmagazynowane w tarczycy. Dzienne spożycie tego pierwiastka waha się od 40 do 500 µg, przy optymalnym zapotrzebowaniu organizmu 150 µg.
Największe ilości jodu znajdują się w morzach i oceanach (ok. 50 µg/l). Po utlenieniu się jodki przechodzą do atmosfery i jako opad trafiają do gleby i wód.
Alternatywnym źródłem jodu w diecie są między innymi: dorsz, mintaj, łosoś, jaja, otręby pszenne, brokuły, suche nasiona grochu i orzechy laskowe. Innych naturalnych nośników jodu (mleko, woda mineralna).
Zawartość jodu w żywności zależy od położenia geograficznego i waha się od 30 μg/100 g do 800 μg/100 g.
Najwięcej jodu zawierają ryby i skorupiaki morskie (od 570–1200 μg/kg). Bardzo dużo jodu znajduje się tranie (8387 μg/kg). Owoce i warzywa są ubogim źródłem jodu. Do produktów zwierzęcych bogatych w jod należą mleko (50–150 μg/l, średnio 35μg/l), jajo kurze (waga ok. 60 g) zawiera 21–29 μg jodu, średnio 21 μg/100 g. Zawartość jodu w różnych gatunkach mięsa jest mała: szynka 77 μg/kg, wieprzowina 45 μg/kg.
Zawartość tego pierwiastka w pokarmach zależy od jego ilości w glebie (ziemi uprawnej), od dostępności tego pierwiastka w paszy dla zwierząt (nawożenie preparatami jodowymi, stosowanie soli jodowanej (lizawki).
Bez odpowiedniej podaży jodu tarczyca nie może prawidłowo wytwarzać hormonów regulujących wiele procesów niezbędnych dla zdrowia, takich jak:
– rozwój i funkcjonowanie mózgu, układu nerwowego oraz kostnego
– regulacja procesów wzrostu i dojrzewania komórek
– gospodarka energetyczna organizmu termoregulacja.
Klimat morski może być korzystny dla osób mieszkających na terenach uboższych w jod. W wyniku działania wiatru i falowania morza do powietrza przedostają się aerozole zawierające niewielkie ilości tego pierwiastka, które następnie wdychamy podczas spacerów.
Wysokie stężenia jodu w powietrzu występują m.in. nad Bałtykiem i Morzem Północnym.
Największe stężenie obserwuje się zwykle w pasie do około 300 metrów od linii brzegowej.
Ilość jodu w powietrzu wzrasta podczas silnego wiatru i wysokiego falowania.
Źródło:
Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
Zalecenia dietetyczne dotyczące spożywania jodu – w poszukiwaniu konsensusu między kardiologami a endokrynologami
Jod w zdrowie i chorobie
